İnançların gücünü asla hafife almamalısın.
Ben Venda'lıyım.
Efsanevi bir halktan geliyorum.
Venda dilinde pangolinlere "khwara" deriz.
Atalarımızın inanışına göre
gökten bir pangolin iner
ve pullarını titreştirerek gök gürültüsünü tetikler.
Pangolin bize yağmur getirir.
Pangolin gören birinin
kutsandığına inanılır.
Pangolinler Tanrı'nın bir lütfudur.
PANGOLİN KULU'NUN YOLCULUĞU
JOHANNESBURG GÜNEY AFRİKA
O pangolinden önce
bir nevi arayış içindeydim.
Hayatıma anlam katacak uzun vadeli bir şey arıyordum.
Pangolinlerin özel bir yanı var.
Dünyaya bakış açımı değiştirdiler.
Yine de şu ana kadar hiçbir pangolini doğal ortamında görmedim.
Sadece yasa dışı ticaretten kurtardığımız pangolinleri gördüm.
Gijima'yla da böyle tanıştım.
Bu eşsiz memelilerin sekiz türü de
geleneksel Çin tıbbı için amansızca avlandı.
Pulları, 60 kadar ticari ilacın üretiminde bileşen olarak kullanılıyor.
Yasa dışı ticaret bu hızla devam ederse
20 ila 30 yıl içinde nesilleri tükenecek.
Pangolin satmak isteyen kaçakçıları bulup
operasyon düzenliyoruz.
Ray, alıcı gibi davranıp onlarla iletişime geçiyor.
Tamam, hazır olun.
Şimdi!
Hadi!
Koşun! Hadi!
Bir haftadır ondaymış.
-Çok hafif. -Daha yavru.
Gijima daha bebekti. Ufacıktı.
Bir pangolin gördüğünüzde
ne kadar masum olduklarına hayret ediyorsunuz.
Tek savunma mekanizmaları bir top gibi kıvrılmak.
Kaçamazlar.
Sizi ısıramazlar.
Gel bakalım. Kurtuldun.
Tamamen zararsızlar.
Ona yardım edemeseydik
muhtemelen öldürülecekti.
Onu kurtarmış olduk.
Bu tip operasyonlar eskiden beni çok havaya sokardı.
Adrenalin patlaması.
Artık travma yaratıyor.
Bu hayvanın çektiği acıyı biliyorum.
Bazısı ölene kadar o karanlıkta mahkum kalıyor.
JOHANNESBURG YABAN HAYVANLARI HASTANESİ
Yeni kurtarılan bir pangolinin
ne durumda olduğunu asla bilemeyiz.
Küçük cennetlerinden koparılmak onlarda ciddi bir travma yaratıyor.
Öncelikle… Tarih. Evet.
Son derece kötü muameleye,
bağırışlara, müzik sesine ve gürültüye maruz kalıyorlar.
Gijima daha ufacıktı.
Hâlâ annesiyle olması gerekirken bu içler acısı hâle düşmüştü.
PANGOLİN BİRİMİ HASTANE DIŞI GİZLİ TESİS
Her pangoline bir gönüllü atanıyor.
Çok çekingen hayvanlardır, yalnızlığı tercih ederler.
Ne kadar korkmuş olduğu aklımdan çıkmıyor.
Anlaşıldı, seninle işimiz var.
Gel bakalım.
Seninle gerçekten işimiz var.
Başka travmalar da yaşamış olabilir.
Bu zavallı yavru tam bir panik hâlinde.
Gel bakalım.
Yok bir şey.
Korkma, yok bir şey.
2007'den bu yana
sanırım 100 kadar pangolini doğaya saldık.
Eskiden burada sadece birkaç gün tutup,
besin ihtiyaçlarını karşılayıp bir an önce doğaya salıyorduk.
Belirli bir prosedür yoktu.
Artık farklı bir yol izliyoruz
çünkü dersimizi aldık.
Hastaneden doğaya salınan pangolinler
hayata tutunamıyordu.
Süreç çok hızlıydı.
Yaban hayatına uyum sağlayıp tekrar pangolin olabilecekleri
bir yere ihtiyaç vardı.
Onlara uygun bir koruma sahası kurmak için
en ideal yeri arıyorduk.
LAPALALA YABAN HAYATI KORUMA SAHASI JOHANNESBURG'UN 300 KM KUZEYİ
Lapalala muazzam bir koruma sahası.
Dağlar, sulak alanlar ve çayırlar var.
Çok sayıda karınca türü bulunuyor.
Genç pangolinler için ideal bir yer olduğunu düşündük.
Gijima'yı oraya götürmeye karar verdik.
Gareth ona eşlik edecekti.
Başarısız olmaktan çok korkuyorum.
İlk kez bu kadar savunmasız bir canlının sorumluluğunu üstleniyorum.
Tamam, sabret. Az kaldı.
Elimden geleni yapmak istiyordum.
Fakat Gijima söz konusuyken bu pek de kolay olmayacaktı.
TOUCHSTONE KAMPI, LAPALALA PANGOLİNLER İÇİN OLASI KORUMA SAHASI
Merhaba.
İşte geldik.
Yeni evine hoş geldin.
Burası senin yeni evin.
Gel bakalım ufaklık.
Yürüyüşe çıkmak ister misin?
Biraz yürüyelim mi?
Büyük bir travma yaşadıkları için
yaptığımız işin büyük bir kısmını
psikolojik rehabilitasyon kapsıyor.
1. GÜN - AĞIRLIK: 3,30 KG GIJIMA, NAMIDİĞER "KULU"
Gijima yaklaşık üç kiloydu.
Onu doğaya salmamız için en az 6,5 kilo olması gerek.
Gidelim mi?
Yıllar süren deneme yanılma süreci
bu kilo kriterinin belirlenmesini sağladı.
Bu kiloya ulaşmadan doğaya salınırsa
hayatta kalamaz.
Lapalala'da dışarı çıkar çıkmaz kaçmaya yeltendi.
Nereye gidiyorsun?
Çok da hızlı.
Orada teller var.
Dikkat et, tellere takılma.
Ebeveyn moduna geçmiştim.
Gözüm sürekli üstündeydi.
Gijima geliyor!
Gijima gidiyor.
Yüzmek mi istiyorsun? Peki.
Dikkat et.
Dikkat et lütfen.
Baskın içgüdüsü yuva veya yiyecek bulmak değildi.
Sanırım kaçma içgüdüsü devreye girmişti.
Varlığım ona pek güven vermiyordu.
Gitmeyi kafaya koymuştu.
İlgi göstermiyordu, oyun oynamıyordu.
Baskın içgüdüsü kaçmaktı.
O bir Temminck pangolini ama arka ayakları daha tam gelişmedi.
Henüz iki ayağı üstünde yürüyemiyor, bu yüzden kollarından destek alıyor.
Pangolinlerin yeryüzündeki varlığı 85 milyon yıldır sürüyor.
Dinozorlarla birlikte evrimleştiler.
T.rex gibi arka ayakları üstünde yürüyor, ellerini nadiren kullanıyor.
Sert pullarla kaplı olan başka bir memeli hayvan yok.
Sırf bu bile onu eşsiz kılıyor.
Soyu tükenme riski taşıyan kadim bir canlıdan söz ediyoruz.
Tabiri caizse tek boynuzlu at kadar özel.
Çok nadiren görünen bir canlı.
Pangolinler ağızlarını bizim gibi açamaz.
Ağızlarındaki ufak delikten dillerini dışarı çıkarırlar.
Sadece karınca ve termitle beslenirler.
Hepsi bu.
İşitme duyuları çok gelişmiştir.
Görme duyuları zayıftır.
Koku alma duyuları ise köpeklerden bile daha iyidir.
Ses telleri yoktur.
Ses çıkaramazlar.
Genelde geceleri ortaya çıkarlar.
Oyuklarda uyurlar.
Dibinizde bile olsa fark etmezsiniz.
Âdeta görünmezlerdir.
Dişiler yılda sadece bir yavru doğurur.
Yavrusunu büyük bir özveriyle büyütür.
Yavru altı ila yedi ay yuvada bakım görür.
Nihayet yuvadan çıktığında annesinin sırtında gezerek
katı yiyeceklerle beslenmeyi ve kendisini korumayı öğrenir.
Sonrasında yalnız yaşamaya başlar.
Bir pangolinle yaşarken
ortam çok sessiz olmalı.
Hayatımı baştan aşağıya değiştirip
onun düzenine uygun hâle getirdim.
Her gün saat 4.00 gibi uyanıyorum
ve ardından
şirket işleriyle ilgileniyorum.
Ta ki kutuyu tırmaladığını duyana dek.
Selam ufaklık.
Uslu oğlum benim.
Gel bakalım.
Gel bakalım oğlum.
Bir pangolinin önüne bir tabak karınca koysanız da yemez.
Nasıl da esnedin.
Onu beslememin tek yolu kendi yiyeceğini bulmasını sağlamak.
Tamam, işte geldik.
Hadi bakalım.
İşte geldik. Hadi bakalım oğlum.
Gez bakalım.
Karıncaları bulmak için karıncaların dünyasını anlamak gerek.
Gijima beni o dünyaya götürdü.
Yüzeyden başlayıp…
…derinlerine indim.
Bu yeraltı krallığını paylaşıyorlar.
Devasa bir karınca yuvası.
Caswell bir karınca uzmanı.
-Bunlar dikenli karınca. -Evet.
Karıncaların dünyasına hayran.
Karıncaları seviyorum.
Pangolinleri de.
Karıncaları inceleyen bilim dalına mirmekoloji deniyor.
Doğanın nasıl işlediğini ders kitaplarından öğrenmedim.
Venda'da büyüyen bir çocuk olarak
hep doğadaydım.
Uçsuz bucaksız bu arazi hayat doluydu.
Bir sürü hayvan vardı.
Ama bu arazide geçirdiğim onca yılda
hiç pangolin görmedim.
İlk kez pangolin gördüğümde Gareth'in yanındaydım.
Müthiş bir andı.
Efsanevi bir hayvan.
Farklı hayvanların özellikleri tek vücutta birleşmiş gibi.
Sıra dışı bir canlı.
Şu anda Lapalala'da uzun vadeli bir araştırma yürütüyorum.
İklim değişikliğinin karıncalardaki etkisini inceliyorum.
Gördün mü? Bunlar küçük olanlar.
Evet.
Karıncalar sosyal hayvanlardır.
Bizim gibi sosyaller.
Hepsi aynı aileden gelir.
Aileyi kuran anne kraliçedir.
Ailede annenin sözü geçer.
Terminatöre benzeyen çocukları vardır
ve hepsi ondan emir alır.
Yaptıkları her iş koloninin menfaati içindir.
Gördüğünüz tüm bu karıncalar dişi.
Hepsi kardeş.
Sanki konuşuyorlar.
-Birbirlerini temizliyorlar. -Gerçekten mi?
Evet.
Bunların çoğu yaşlı karıncalar
çünkü yavrular ve erkekler hâlâ yuvada.
Gelişmiş bir karınca kolonisinde
yaşlandıkça tehlikeli işler üstlenirsin.
Burnu yerdeyse yemek arıyordur.
Karıncaların kokusunu toprağın 30 santim altından alabilir.
Bu larvaların peşindeymiş.
Pirinç tanesine benziyorlar.
Evet. Yumurtaları.
Evet.
Ziyafet çekiyor.
Sanki dondurma yalıyor.
Karıncalar panik hâlinde.
Koloniyi silip süpürmeye gelen
dev bir ejderha gibi görünüyor olmalı.
Yavruları kurtarmaya uğraşıyorlar.
Yavruları alıp
ondan bir an önce uzaklaştırmaya çalışıyorlar.
Dilini ısıran karıncalardan
pençeleriyle kurtulmaya çalışıyor.
Bazen de dilini düğüm gibi doluyor.
Yemek yiyordu.
Yemeğe gömülmüştü.
Yine de kaçmaya çalışıyor.
Üstümde büyük bir yük var.
Onu başarılı bir şekilde doğaya salmak birçok açıdan önem taşıyor.
2 AY, 4 GÜN AĞIRLIK: 3,80 KG
Burayı pangolinler için bir sığınak hâline getirmek istiyoruz.
Ona bir şey olursa
muhtemelen bu projenin devamı gelmez.
Yürüdüğümüz alan elektrikli çitle çevrili.
Çitin en alt kısmı yerden yaklaşık 20 santim yüksekte.
Arka ayakları üstünde yürüyen bir pangolin
yumuşak karnını pekâlâ tele çarpabilir.
Elektriğe kapılırsa bir top gibi kıvrılıp
o vaziyette kalır.
Ölene dek.
Pangolinlerin elektriğe kapılıp ölme ihtimali
yasa dışı ticaretten altı ila yedi kat fazla.
Bir gün yürüyüş sırasında bir anlığına dalmışım.
Anlık boşluğumdan faydalanıp
çitin dibine kadar gitmiş.
Kendimi yere atıp onu çitten uzaklaştırmaya çalıştım.
Akım içimden geçtiği için o da çarpıldı.
Hey.
Deli gibi titriyordu.
Tamam, geçti.
Şöyleydi…
Sorun şu ki çarpılma olayını çitle bağdaştırmadı.
Benimle bağdaştırdı.
Yok bir şey. Ben buradayım.
Ben yanındayım.
Geçti. Ben yanındayım.
Buradayım.
Onu kendi hâline bırakmam gerekiyordu.
Kendimi suçluyordum.
Hadi ama, yok bir şey. Beni tanımadın mı?
Öz güvenim yerle bir olmuştu.
Kendimi bildim bileli başarısız olma korkusuyla yaşıyorum.
Okulda çok zorlanırdım.
Hiperaktif bir çocuktum. Yerimde duramazdım.
Ergenliğimde çok asiydim.
İki üç lise değiştirdim
ve sonunda okulu bıraktım.
Üç yıl boyunca poker oynayarak geçindim.
Eğleniyordum.
Keyfim yerindeydi.
Sonra iki yakın arkadaşımı trafik kazasında kaybettim.
Bu olay beni çok sarstı.
Her şeyden koptum.
Zamanla anladım ki
kendime bir meşgale bulmazsam
asla mutlu olamayacaktım.
Okul tatillerini doğada geçirmem için
beni hep Zimbabve'ye gönderirlerdi.
Hatırlıyorum da doğada olmak
bende müthiş bir özgürlük hissi yaratırdı.
O dinginlik hissi.
Yaban hayatıyla ilgilenmek istiyordum ama Johannesburg'da bir şirketim vardı.
Canımın istediği her an kendimi doğaya atamazdım.
Evet.
Sonra Ray'le irtibat kurup
Joburg Yaban Hayatı Veterineri'ne gittim.
Orada ilk kez bir pangolin gördüm.
Bu benim için bir dönüm noktası oldu.
Her gün pangolin gezdirmeye gidiyordum.
Onlarda insana huzur veren bir şey var.
Bana hayatım boyunca öğretilen şuydu:
"Hayır, hislerini kimseyle paylaşma."
İnsanlarla pangolinlerin farkı, bir pangolinin yanındayken
en kırılgan hâlinizde olabilmeniz.
Sizi yargılamayacaklarını biliyorsunuz.
Bir şekilde özünüzü görüyorlar.
Sizi olduğunuz gibi kabul ediyorlar.
Elektrikli çit olayından sonra
beni affetmesi uzun zaman aldı.
Bahçeden ayrılma, tamam mı?
2 AY, 25 GÜN AĞIRLIK: 4,30 KG
Ayakkabılarımı giyip geliyorum.
Sakın çite tırmanayım deme.
Hemen geliyorum.
Nasıl ki her insan farklı, pangolinler de öyle.
Bazı pangolinler çok arkadaş canlısı olur.
Bazısı çok hassas ve kırılgandır.
Kulu ise hep telaşlıydı.
"Gijima" Zulu dilinde "hızlı" demek.
Ona sürekli "hızlı" dememden bir anlam çıkarmış olabilir.
"Kulula" ise "yavaş" demek.
Bu yüzden ona Kulu demeye başladım.
Hiçbir işe yaramadı.
Kulu'ya söz geçiremiyorum.
Hadi bakalım.
Biraz da burada dolaş.
Gel bakalım.
Ona sınırlar koymayı denedim.
Bazı alanların sınırı yollarla belirlenmiş durumda.
Sınırlardan hoşlanmıyor.
Çok kurnaz.
Beni görünce duruyor.
Sonra da bana çaktırmadan
hızla yolun karşısına geçmeye çalışıyor.
Ben geldiğim için mi yiyorsun?
Uslu çocuk rolü mü yapıyorsun?
Yemek yediği sürece
onu kucağıma almayacağımı anladı.
Koştuğu bir anda
onu kucağıma almak için eğilirsem
yiyecek bir şey olmasa bile toprağı kazmaya başlıyor.
Küçük bir çocuk gibi.
Kendimi fark ettirmem gerek.
Aksi takdirde "Ben keşfe çıkacağım" diyor.
Yaban hayatına dönüş sürecinde
yuva kazmasını öğrenmesi gerek.
Kirpiler, çalı domuzları ve yaban domuzları yuva kazar.
Karıncayiyenler de öyle.
Pangolinler bu yuvaları değiştirir.
Ah!
Bazı akşamlar bir yuva bulup içine giriyor
çünkü dışarıda uyumak istiyor.
Ben de onu girdiği yerden çıkarmak zorunda kalıyorum.
Tanrım.
Orada bir yaban domuzu olabilir.
Tabii yılanlar da olabilir.
Lanet örümcekler.
Gecenin köründe yuvasından çıkıp
çitlere koşmasını göze alamam.
Tanrım.
Ah!
Birkaç yuvada sıkıştım.
Birinin beni çekip çıkartması gerekti.
-Şimdi seni el arabası gibi çekeceğim. -Çok hızlı çekme.
-İyi misin? -Şeyim dala takıldı.
Tanrım.
Yuva bulması iyi bir şey
ama beni uykusuz bir gece bekliyor.
Yanında yattım.
Ayaklarımı yuvanın girişine koydum,
böylece sızıp kalsam bile üstüme tırmandığını hissedip uyanırdım.
4 AY, 3 GÜN AĞIRLIK: 5,20 KG
Zamanla ona güvenmeyi öğrendim.
Ona özgür olduğunu hissettirmeliyim.
Onu bir saatliğine kendi hâline bırakıp sinyal cihazıyla yerini buluyorum.
Kulu'yla her yürüyüşümde yeni şeyler keşfediyorum.
Pangolinler beslenirken tüm koloniyi bozmuyor.
Yeteri kadar yiyorlar.
Bence bu çok akıllıca.
Tüm yüzeyde bir hareketlilik var, sanki yer yüzü kıpırdıyor.
Çok acayip.
Bu dev bir savaşçı karınca yuvası.
Savaşçı karıncalar en saldırgan, baskın ve korkutucu türdür.
En büyük düşmanları ise
pangolinlerdir.
Bu karıncalar her şeyi yiyebilir.
Böcekleri alt ederler.
Hatta fare gibi küçük memeleri.
Bazı kuş türlerini ve uçamayan yavru kuşları da yerler.
Bu termit höyüğü
savaşçı karıncalar için devasa bir avlanma alanı.
Pangolinler höyükteki termitleri yerken
savaşçı karıncalar payına düşeni alır.
Pangolinlerin artıklarından beslenirler.
Burunlu asker termitlerin hepsi burunları yukarıda hazır bekler.
Bir savaşçı karınca onlara doğru yaklaşırsa
zehirli bir sıvı püskürtürler.
Savaşçı karınca anında geri çekilir.
Bu da işçi termitlere zaman kazandırıp larvaları yuvaya taşımalarını sağlar.
Sonra da hızlıca tünelleri kapatırlar.
Özgürlüğüne kavuşmak için can atıyor.
5 AY, 14 GÜN AĞIRLIK: 5,90 KG
Ama 6,5 kilograma ulaşması gerek.
Bir pangolin 6,5 kiloya ulaşınca
yeterince güçlü olur.
Sıkı bir top şeklinde kıvrılarak
kendini yırtıcılardan koruyabilir.
Kulu'nun vahşi doğada kendini güvende hissetmesi
epey vakit aldı.
Uyum sağladığını ve sakinleştiğini gözlemlemeye başladım.
Davranışlarında belirgin değişimler oldu.
Bana güvenmeye başladı.
İşte böyle.
Aferin sana. İyi geldi, değil mi?
Vücut ısılarını düzenlemekte pek becerikli değiller.
İşte oldu.
Serinlesin diye üstüne biraz su döktüm.
Biraz da karnına dökeyim.
Yerde yuvarlanıp
deli gibi ağaca sürtünmeye başladı.
Aferin sana.
Ne yapıyorsun?
Hoşuna gitti, değil mi oğlum?
Serinlemek iyi geldi.
Pangolinler bazen oyun olsun diye kuyruğunu kolunuza dolar.
Kulu o gün ilk kez onu kaldırmama hiç direnmedi
ve kolumla oyun oynadı.
Kuyruğundan tutup kaldırınca oyun olsun diye yuvarlanıyor.
Artık yanımda daha rahat.
Oyuncu yanı ortaya çıkıyor.
Çok zor şeyler yaşadı,
insanların korkunç zulmüne maruz kaldı.
Çok mu eğlendin?
Biraz daha mı oynayalım?
Bana bu denli güvenmesi yaşadığı travmayı atlattığını gösteriyor.
Biraz daha mı oynayalım? Gel bakalım.
Kendi nasıl koruyacağını oyun yoluyla öğreniyor.
Kaslarını en iyi şekilde güçlendirip geliştirmeli.
Bunun için mekik çekti, karın egzersizleri yaptı.
Barfiks bile çekti.
Altı aydır buradayız.
Koca oğlan.
Özgürlüğümüze çok yaklaştık.
Gel bakalım. Kocaman esne hadi.
Rahat davranışlar sergilemeleri
doğaya salınma aşamasına hazır oldukları anlamına gelir.
Güzelce beslenip düzenli bir şekilde kilo alırlar.
Şu anda bulunduğumuz yer
onu serbest bırakacağımız yere 45 dakikalık sürüş mesafesinde.
Tamam oğlum, biri bitti bile.
Uydu takip cihazı sayesinde konumunu telefonumdan görebileceğim.
Telefonuma saat başı "Buradayım" diyen bir bildirim gelecek.
Üzgünüm oğlum. Bitti.
Yine de riskli bir süreç olacak.
Bıraktığımızda sapasağlam olsalar da bir günde ölebiliyorlar.
Bir bal porsuğu yüzünden ölebilirler.
Veya bir aslan, leopar, sırtlan ve hatta fil.
Her pangolini bekleyen tehlikeler var.
Kulu bir noktada vahşi olmayı öğrenmeli.
Kocaman esne hadi.
Yoruldun mu oğlum?
Kulu'yu bırakacağımız yer pangolinler için bir cennet sayılır.
Buradaki karınca ve termit popülasyonu
son derece yüksek seviyede.
Yeni ortamına en iyi şekilde adapte olmasını sağlamalıyım.
Her saniye nerede olduğunu bilmeli.
Bölgedeki farklı kokuları hafızasına kaydedip
potansiyel tehlikeleri algılayacak.
Gel bakalım.
Tamam, yok bir şey.
Gitmeye hazır mısın?
Hadi bakalım. Etrafı keşfet.
İlk üç gün boyunca,
günde üç ila dört kilometre katediyordu.
Çok geniş bir alan.
Hızlandı.
Olabildiğince hızlı beslenip…
…mümkün olduğunca mesafe katedecek.
Nereye gidiyoruz? Orada bir leopar var.
O tarafa gitmek istediğine emin misin?
Çok acayip bir süreçti.
Gölgede dur.
En azından bir veya iki haftayı
belirli bir alanda geçirip
ardından keşfe çıkması gerekirken
geldiğinden beri her gün oradan oraya koşturuyor.
Ona zorla yemek yedirecek hâlim yok.
Müthiş bir manzara.
Gel hadi.
Hadi oğlum, beslenmen gerek.
Aferin sana oğlum.
Dur.
Bir ses duydum.
Çalıların arasında canavarlar var.
Çalılarla çevrili bu alan leoparlar için âdeta bir cennet.
Vahşi doğada geceleri başka bir hayat var.
Aslanlar hava kararınca farklı bir hayvana dönüşür.
Leopar da öyle.
Leoparları duyuyoruz.
Etrafta sırtlanlar kol geziyor.
Tehlike çanları çalıyor.
Yazık. Çok korktu.
Tamam oğlum, ben buradayım.
Ben seni korurum.
Tamam, gir bakalım.
Gereğinden fazla enerji harcıyor.
Kilosu son bir haftadır bu kadar düşük çıkmamıştı.
Bu kilo kaybı beni düşündürüyor.
Tüm emeklerimiz boşa gidebilir.
Aldığından çok daha fazla kalori harcıyor.
Anlıyorum. İlk geldiği günleri hatırla.
Sürekli koşturuyordu ama zamanla duruldu.
-Yine öyle olacak. -Tamam ama hemen olsun.
Ona biraz zaman tanı.
Olmaz, artık durulması gerek.
Mantıklı tavsiyeler işe yaramadığında
tek çare sezgilerinize güvenmek.
Pangoline de güvenmek lazım.
Pangolinlerin içgüdüleri kuvvetlidir.
İlk kural pangolini kaybetmemek.
Ona daha fazla alan tanımaya çalışıyordum.
Belki o zaman sakinleşirdi.
Ama takip cihazını unutmak gibi aptalca bir hata yaptım.
Girmemesi gereken bir alana girerse
ve takip cihazı düşerse onu asla bulamayabilirim.
Bir de şu elektrikli çit var.
O çitten sağ kurtulamaz.
Üstelik saatte bir kilometre gidebiliyor.
Siz arabaya gidin.
Şu anda çok gerginim.
Gidin hadi.
Büyük bir sorumluluk hissi var.
Kendini ekibe karşı sorumlu hissediyorsun
ama en çok daha o hayvandan sorumlusun.
Sinyal almadığımız için
konumunu belirlemiyoruz.
Nerede olduğu meçhul, onu bulamıyoruz.
Onu bulmak için etrafa baktık ama…
Bir hayaletin peşinde gibiyiz.
AFRİKA PANGOLİN ÇALIŞMA GRUBU
Az önce sinyal geldi.
Tamam, kuzey yönünde. Yolun karşısına geçmiş. Hadi.
İki buçuk saattir ortalıkta yoktu.
Onu bir ağacın altında bulduk.
Termit yiyordu.
Sanırım o anda
"Oldu bu iş" diye düşündüm.
Ebeveyni gibi peşinden koşturmama artık ihtiyacı kalmamıştı.
Dikenli çalılara girme.
Her şeyi kontrol edemeyiz ama en başta hep aksini düşünürüm.
Sonra gerçeği kabullenip her şeyi kontrol edemeyeceğimi anlıyorum.
Merhaba şampiyon.
İşte benim şampiyonum.
Nasılsın bakalım?
Şimdiye dek sadece birkaç kez kendi isteğiyle yanıma geldi.
Ah, şuna bakın. Oğlum benim.
Merhaba.
Tanrım.
Beni çok şaşırttın oğlum.
Beni temizliyorsun musun?
Çok mu pisim?
Beni telkin ettiğini hissettim.
"Her şey yoluna girecek" diyordu.
Acayip bir şey.
Teşekkür ederim oğlum.
Çok teşekkür ederim.
Bilemiyorum.
Sanki beni rahatlatmaya çalışıyordu.
KULU HEDEF KİLOYA ULAŞTI
Kâinat var olurken
şifacılarla hayvanlar arasında kutsal bir bağ oluştu.
Pangolinler bu anlamda çok özel bir yere sahip.
Venda kültüründe, üç aylık olana kadar evde tutulursunuz.
Dış dünyayla temas etmeden önce bir nevi aşı olursunuz.
Şifacı, bir pangolinin pulunu alıp
suya batırır.
Bu suyu yağmur gibi üzerinize serper.
Bu da size tevazu ve sakinlik aşılar.
Böylece pangolin gök gürültüsünü çağırdığında
korkuya kapılmazsınız.
Bu son oğlum.
Bunu son kez yapıyorsun.
Bu son, tamam mı oğlum?
Bir yandan tüm kalbimle özgür kalmasını istiyorum.
Hadi bakalım.
Ama diğer yandan
"Onsuz ne yapacağım?" diye düşünüyorum.
7 AY AĞIRLIK: 6,64 KG
Benimle yaşıyor.
Ondan beş metre uzakta uyuyorum.
Günün her saati yanındayım, altı aydır böyle yaşıyorum.
Bundan mahrum kalınca nasıl hissedeceğim?
Tamam oğlum, geldik işte.
Gel bakalım şampiyon.
Yemek vakti.
Çok mu acıktın? Güzelce beslen. Hatırım için, tamam mı?
Onu doğaya salma sürecim tabii ki kademeli şekilde olacak.
Sonuçta onu bir insan büyüttü.
İşte oldu. Aferin sana oğlum.
Hayatının büyük kısmını benim yanımda geçirdi,
vahşi doğada değil.
Ya terk edildiğini hissederse?
Ya aşırı stres yaparsa
ve bu yüzden bağışıklık sistemi zayıflayıp
her yerini kene basarsa?
Ya yemekten kesilip gece vakti bir yerlere koşarsa?
Nereye gidiyorsun?
Bir çok tehlike var.
Hele şu elektrikli çit.
Ona yakalandı mı kurtuluşu olmaz.
Evin burası mı oğlum?
Burada mı yaşıyorsun şampiyon?
Harika bir gün. Yığınla yedi ve hâlâ yiyor.
Müthiş bir şey.
Çok rahatlamış görünüyor.
Koşmaya yeltenmedi bile.
Mutlu olduğunu hissedebiliyorum.
Sen mutlu musun?
Çok mutluyum.
Bir hayvanın bakımını üstlenince
kurduğunuz bağı koparmak çok zor olur.
Bunu yaşaması gerek.
Onu çok zor bir süreç bekliyor.
Amacımız bir türü kurtarmak.
Neslinin tükenmesi an meselesi.
Tabiri caizse bir hayaletle veya tek boynuzlu atla ilgilenmek gibi.
Bunu düşünmek insanın yüreğini sızlatıyor.
Her şeyin farkında.
Bana izin verdiği müddetçe
ona göz kulak olacağım.
Doğaya saldığımız pangolinleri 12 ay boyunca izliyoruz.
Her gün geri bildirim almalıyız.
Fotokapan sayesinde
onu hem rahat bırakıyorum hem de izliyorum.
Şu yuvaya bakın.
Yatak odası üst katta.
İçeri girdikten sonra üst kata çıkıyor.
Farklı ev arkadaşları oluyor.
Etrafında bambaşka bir dünya dönüyor.
9 AY AĞIRLIK: 7,83 KG
Kendine güveniyor.
Kendini yenilmez sanıyor.
Ama hayat zor ve tehlikelerle dolu.
Yenilmez olmadığını öğrenecek.
Venda kültüründe pangolin kutsal bir hayvandır.
Pangolin görmek büyük bir lütuftur.
Lâkin toprağa bir damla bile pangolin kanının akması
doğal afetleri beraberinde getirir.
Onu saldıktan sekiz hafta sonra iş için Joburg'a gitmem gerekti.
Koruma sahasından arayıp
yuvasından çıkmadığını söylediler.
En kötüsünü düşünmeden edemiyordum.
Kesin başına bir iş gelmişti.
Benekli sırtlan gibi bir hayvan
onu yakalamış olabilirdi.
Yuvasının çökmüş olabileceği ancak altını gün aklıma geldi.
O sabah iyice paniğe kapıldım,
elim ayağım titriyordu.
-Selam Nicci. -Günaydın Gareth.
İçimde kötü bir his var.
Altı gündür ortalıkta yok.
Her ihtimali düşündüm.
Nereden başlamam gerektiğini bilmiyorum.
Bence bir kürek alıp hemen oraya git.
Evet, haklısın.
Dün oraya gittim.
Fotokapanı kurdum.
Tamam oğlum, ben geldim.
Kazmaya başladım.
Ölüsünü bulacağımı düşünüyordum.
Duygularım öyle bir noktaya geldi ki resmen hissizleştim.
İki saat boyunca kazdım ama artık belim tutmuyordu.
Tek başıma yapamayacağımı anladım.
Korucuları arayıp yardım istedim.
Hiç durmadan kazdık.
Dört buçuk, beş saat sürdü.
Havuz olacak kadar kazdık.
Sonunda oyuk olan kısma ulaştık.
O noktada emin olduğum tek şey
hayatta olmadığıydı.
Ölüsünü bulacaktım.
Tamam, ışıkları kapatın.
İyi misin oğlum?
İyi misin?
Bana baktı.
İyi misin oğlum?
Olduğum yere çöküp kaldım. Yaşadığına inanamıyordum.
İyi misin oğlum?
İyisin, değil mi?
Sana bir şey oldu mu? Yaralandın mı?
Canın yanıyor mu?
İyisin, değil mi?
İyisin.
Demek burada saklanıyordun.
Ne durumda olduğuna baktım.
Şoka girmişti.
Olan bitene, tüm bu gürültüye anlam veremiyordu.
Epey bitkin düşmüş.
Tamam oğlum, ben buradayım. Her şey yoluna girecek.
Geçti, ben buradayım.
İyisin oğlum. Yok bir şeyin.
Uykun mu var?
İyisin oğlum.
Ben buradayım.
Yok bir şeyin.
Ben yanındayım oğlum.
Yok bir şeyin.
Hepsi geçti. Beni çok korkuttun.
Gel bakalım.
Seni buradan çıkaralım. Her şey yoluna girecek.
Hatırım için yürü.
Yürü hadi.
İyi olup olmadığına baktım.
Yavaşça yürümeye başladı.
Bulduğu ilk karınca yuvasına yumuldu.
Nefes bile almadan yedi.
Bu ufaklık açlıktan ölüyordu.
Resmen işkence çekmiş.
Yuvasında mahsur kalabileceği
aklımın ucundan bile geçmemişti.
İKİ HAFTA SONRA
Tamam koca kız, sakin ol.
Kendinden büyük memelilerle etkileşime girdiği oldu mu?
Evet, hatta onların peşinden gidiyor.
-Çünkü dışkılarında yuvarlanıyor. -Evet.
Kendini kamufle ediyor.
Gergedan dışkısı kokusu alan bir aslan
kendine bir av bulduğunu düşünmez.
Evet. Birçok hayvanda kamuflaj içgüdüsü var.
Merhaba oğlum.
Seni hızlıca tartıp gideceğim.
Gel hadi.
Gel bana.
Gel hadi. Çabucak halledeceğim.
Artık özgür bir pangolinsin tabii, kucağa alınmak istemiyorsun.
Şunu düzelteyim. İşte oldu.
Hiç kıpırdama. Aferin sana.
9 AY, 12 GÜN AĞIRLIK: 8,10 KG
Ne kadar da sakin duruyorsun.
Aferin sana.
Uslu çocuk. Karnın tok mu? Güzel.
Çok sakin.
Bakın, nasıl da usulca ilerliyor.
Eskiden şöyleydi…
Evet.
Galiba batıdaki vadiye doğru gidiyor.
Bir insana düşen görev çevresindeki hayvanları korumaktır.
Bilim insanları olarak,
insanların inançlarıyla bilim arasında bir bağ kurmaya çalışıyoruz.
Bu efsanevi hayvan
yağmuru temsil ediyor.
Yağmura herkes muhtaç.
Bu efsanenin ardında
insanların doğayla uyum içinde yaşaması fikri yatıyor.
Bu hikâyeler nesiller boyu aktarıldı
ama artık her şeyi tüm çıplaklığıyla anlatmalıyız.
Yeni nesil eski inançlarla ilgilenmiyor.
Gerek geleneksel yöntemler olsun
gerekse de salt bilim,
hepsinin savunduğu gerçek doğayı korumamız gerektiği.
Bizim türümüz Kulu'nun türüne ne yaptı?
Pangolin gibi özel bir türün yok olması
dünyaya nasıl davrandığımızı simgeler.
Bu yaşadığım süreç
uzun bir yolculuk gibiydi.
Eşi benzeri olmayan bir hayvan.
Çok sakin.
İsteyince her şeyi yapabilir,
yeter ki kimsenin zorlaması olmadan
kendi bildiği yoldan yapsın.
12 AY, 4 GÜN AĞIRLIK: 8,60 KG
Kilo almaya devam etti.
Artık tüm bölgeyi avucunun içi gibi biliyor.
Yoğun bitki örtüsüyle çevrili bu nehir kıyısına yerleşti.
Galiba vahşi doğanın en ıssız köşesini bulup
orada kalmaya karar verdi.
Kendine bir dişi arıyor olabilir.
Etrafta dolaşıp
her yere koku bırakması
buna hazır olduğunu gösteriyor.
Bölgede başka pangolinler de var.
Vahşi doğada geçirdiği süre
esaret altında geçirdiği süreyi geçti.
Bana kalırsa vefa borcunu ödemiş oldu.
Ona bakmaya gittiğim son iki seferde
benden saklanmaya çalıştı.
Dört ayak üstünde durarak
çevresine uyum sağlamaya çalışıyor.
Vahşi doğaya dönüş sürecinin son aşaması.
İnsan bir noktada vazgeçmeyi bilmeli.
1 YIL, 7 AY SON AĞIRLIK: 9,52 KG
Aslında onunla yolumuzun hiç kesişmemesi gerekirdi.
Bu onu son görüşümüz olursa
ait olduğu yerde yaşıyor demektir.
GARETH, KULU'NUN TAKİP CİHAZINI DOĞAYA SALINDIKTAN BİR YIL SONRA ÇIKARTTI.
NEREDE OLDUĞU BİLMEK İMKÂNSIZ.
85 MİLYON YILDIR VAR OLAN PANGOLİNLER
DÜNYADA EN ÇOK KAÇAKÇILIĞI YAPILAN MEMELİ HAYVAN HÂLİNE GELDİ.
GELENEKSEL TIBBIN TİCARİLEŞMESİ PANGOLİN KAÇAKÇILIĞINI KÖRÜKLESE DE
ALINAN YASAL ÖNLEMLERLE KÜRESEL ÇAPTA KORUNMALARI AMAÇLANIYOR.
AFRİKA PANGOLİN ÇALIŞMA GRUBU KULU'NUN DOĞAYA SALINMASININ ARDINDAN
PANGOLİN REHABİLİTASYON MERKEZİ OLAN PANGOLARIUM'U KURDU.
LAPALALA'NIN DESTEĞİNİ ALAN GARETH VE RAY
GÜNEY AFRİKA'DAKİ PANGOLİNLERİ KORUMAK İÇİN
ELEKTRİKLİ ÇİT SİSTEMİNİ YENİLEME PROJESİNDE ÇALIŞIYOR.
KULU MUHTEMELEN BİR DAHA ASLA İNSANLARLA KARŞILAŞMAYACAK.
ILMASINDA
VE TESTLERİNDE LAPALALA İLE ÇALIŞIYOR.
KULU'NUN İNSANLAR TARAFINDAN TEKRAR GÖRÜLMESİ PEK OLASI DEĞİL.